Urriaren amaiera iristearekin batera, kalabazak, mamuak, mozorroak eta beldurrezko irudiak agertzen hasten dira gure inguruan. Halloween gero eta presenteago dago dendetan, pantailetan, sare sozialetan eta, ondorioz, baita gure haur eta gazteen imajinarioan ere.

Baina galdera bat egin nahi dugu: Halloween ospatu behar dugu, ala badugu gurean garai honi lotutako ospakizunik?

Badugu. Eta izena ere badu: Gau Beltza edo Arimen Gaua.

Ez dugu hutsetik asmatu behar

Euskal Herriko hainbat txokotan urriaren amaierako eta azaroaren hasierako egunek heriotzarekin, arimekin, iluntasunarekin eta neguaren etorrerarekin lotutako ohiturak izan dituzte. Herriaren arabera aldaerak zeuden: kalabazak edo arbiak hustu, barruan kandelak jarri, aurpegi beldurgarriak egin, trapu zaharrekin mozorrotu, etxez etxe edo baserriz baserri ibili, gaztainak jan, sua piztu, istorioak kontatu…

Ohitura horietako asko XX. mendean zehar ahultzen edo desagertzen joan ziren. Horregatik, gaur egun egiten ari garena ez da Halloween izenez aldatzea. Gure memoria kolektiboan egon diren ohiturak ezagutu, gaur egungo begiradarekin berrinterpretatu eta belaunaldi berriei transmititzea da erronka.

Gaur egun Euskal Herriko hainbat herritan ari dira Gau Beltza berriz ospatzen, tokian tokiko ohiturak eta gaur egungo sormena uztartuz.

Taupa Mugimenduaren proposamenarekin bat

Taupa Mugimenduak urteak daramatza herri-kultura eta euskarazko kultur sorkuntza sustatzen. Bere lan-ildoetako batean, hain zuzen ere, gure ohiturak aztertu, deseraiki eta biziberritzea proposatzen du, eta horren adibide gisa Gau Beltza aipatzen du.

Ikuspegi horrek badu guretzat balio berezia: tradizioa berreskuratzea ez da iraganera itzultzea. Tradizioa gaurtik berrirakurtzea da, haur eta gazteentzat esanahia izango duen zerbait bihurtzeko.

Horregatik, Gau Beltza ez dugu ulertzen Halloween-en kopia edo itzulpen soil gisa. Aukera bat da gure kulturari, gure hizkuntzari eta gure komunitateari beste espazio bat emateko.

Zergatik Gau Beltza ikastolan?

Ikastola ez da soilik ezagutzak transmititzeko lekua. Kultur transmisiorako espazioa ere bada.

Gure ikasleek mundu global batean bizi behar dute, eta hori aberasgarria da. Beste kultura batzuk ezagutzea, ulertzea eta haiekin harremanetan jartzea beharrezkoa da. Baina mundura irekitzeak ez luke esan nahi norberaren erreferentziak galtzea.

Horregatik, galdera ez da Halloween debekatu edo baztertu behar dugun. Galdera beste bat da:

Guk gurea erakusten ez badiegu, nork erakutsiko die?

Gau Beltza berreskuratzeak aukera ematen digu haurrei azaltzeko gure aitona-amonen eta aurreko belaunaldien inguruan ere bazirela iluntasunarekin, beldurrarekin, heriotzarekin eta neguaren etorrerarekin lotutako erritu eta ospakizunak.

Eta, gainera, euskaraz egin dezakegu.

Kontsumotik komunitatera

Bi ereduen arteko alderik interesgarrienetako bat ez dago kalabaza batean edo mozorro batean. Ospatzeko moduan dago.

Halloween gaur egun kontsumo-industriarekin oso lotuta iristen zaigu: erositako mozorroak, plastikozko apaingarriak, gozokiak, merchandising-a eta prest egindako estetika jakin bat.

Gau Beltzak beste logika bat proposatzeko aukera ematen digu: etxean ditugun arropa eta trapuak berrerabiltzea, kalabazak hustea, eskuz apaingarriak egitea, istorioak kontatzea, kantatzea, kalea hartzea eta elkarrekin ospatzea.

Hau da, kontsumitzaile izatetik sortzaile izatera pasatzea.

Eta hori ere hezkuntza da.

Gure ondarea bizirik mantentzea

Tradizioak ez dira museo batean gordetako objektuak. Bizirik irauten dute norbaitek egiten, kontatzen eta hurrengo belaunaldiari transmititzen dizkionean.

Horregatik, Gau Beltza berreskuratzea ez da nostalgia ariketa bat.

Kultura egitea da.

Haur batek kalabaza bat hustu eta kandela bat jartzen duenean; trapu zaharrekin mozorro bat sortzen duenean; euskarazko beldurrezko istorio bat entzuten duenean; nagusiei galdetzen dienean haiek zer egiten zuten txikitan; edo beste haur batzuekin batera kalean ospatzen duenean, transmisio-kate horren parte bihurtzen da.

Eta hor dago, hain zuzen ere, ikastolaren egitekoetako bat: gure ikasleei mundua ezagutzeko tresnak ematea, baina munduan nor diren jakiteko sustraiak ere eskaintzea.

Halloween edo Gau Beltza?

Agian galdera ez da bata ala bestea aukeratzea.

Galdera sakonagoa da:

Zer utzi nahi diegu gure haurrei?

Guk argi dugu. Beste kulturetako ospakizunak ezagutzea aberasgarria den bezala, gureak ezagutzea eta bizirik mantentzea ezinbestekoa da.

Horregatik, urriaren amaieran iluntasuna iristen denean, kalabazak hustu, argiak piztu eta beldurrari atea irekitzen diogunean, guk izen bat jarri nahi diogu gau horri:

Gau Beltza.

Gure hizkuntzatik.
Gure kulturatik.
Gure komunitatetik.

Ez baita nahikoa tradizio bat izan genuela jakitea. Bizirik irautea nahi badugu, berriz bizi beharko dugu.